Wyrok TSUE z 27 listopada 2025 r. w sprawie C-746/24 Gryczara: Koniec ze straszeniem Frankowiczów kosztami procesów z powództwa banku

Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 27 listopada 2025 r. w sprawie C-746/24 (Gryczara) stanowi istotne uzupełnienie dotychczasowej linii orzeczniczej dotyczącej ochrony konsumentów na gruncie dyrektywy 93/13. Przedmiotem rozstrzygnięcia stała się kwestia obciążania konsumentów kosztami postępowania w sprawach inicjowanych przez banki o zwrot kapitału kredytu, następujących po sądowym stwierdzeniu nieważności umowy. Istota zagadnienia prawnego dotyczyła zgodności z prawem unijnym krajowych regulacji proceduralnych, które – w przypadku uwzględnienia powództwa banku – nakładałyby na konsumenta obowiązek zwrotu kosztów sądowych w pełnej wysokości. Mechanizm ten stwarzał ryzyko, iż pomimo skutecznego zakwestionowania ważności umowy kredytowej, kredytobiorca ponosiłby dotkliwe konsekwencje finansowe w wymiarze proceduralnym.

DO JAKICH WNIOSKÓW DOSZEDŁ TRYBUNAŁ?

Trybunał Sprawiedliwości jednoznacznie przesądził, iż przepisy dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności sprzeciwiają się krajowym uregulowaniom, które obciążają konsumenta nieproporcjonalnymi kosztami postępowania. Na kanwie faktycznej sprawy Sąd Okręgowy w Warszawie wyeksponował problem istotnej dysproporcji w zakresie opłat sądowych. Podczas gdy konsument korzysta z ustawowego ograniczenia opłaty od pozwu (z reguły do kwoty 1000 zł), podmiot profesjonalny zobowiązany jest do uiszczenia opłaty stosunkowej (5% wartości przedmiotu sporu), co przy znacznych kwotach kapitału generuje wysokie obciążenia finansowe. Ścisłe zastosowanie zasady odpowiedzialności za wynik sprawy (art. 98 k.p.c.) w postępowaniu o zwrot kapitału skutkowałoby zatem nałożeniem na konsumenta obowiązku zwrotu tych kosztów na rzecz banku, co TSUE uznał za naruszenie skuteczności ochrony konsumenckiej.

TSUE uznał taką sytuację za niedopuszczalną, stwierdzając, że:

• Obciążenie konsumenta tak wysokimi kosztami sądowymi może uniemożliwić mu skuteczne skorzystanie z praw przyznanych przez dyrektywę lub go do tego zniechęcić.
• Perspektywa ponoszenia nieproporcjonalnie wysokich kosztów podważa odstraszający charakter unieważnienia umowy.
• System proceduralny nie może karać konsumenta finansowo za to, że bank stosował nieuczciwe warunki, co doprowadziło do nieważności umowy.

KONIEC Z „KOSZTOWYM STRASZAKIEM” BANKÓW?

W praktyce orzeczenie to wytrąca bankom z ręki kolejny argument służący do wywierania presji na kredytobiorcach. Dotychczas banki, składając pozwy o zwrot kapitału, liczyły nie tylko na odzyskanie pieniędzy, ale także na obciążenie klienta kosztami procesu i zastępstwa procesowego. Dla wielu Frankowiczów wizja konieczności zapłaty np. 32 000 zł tytułem zwrotu samych kosztów sądowych banku, oprócz kosztów zastępstwa procesowego (jak miało to miejsce w analizowanej sprawie) była paraliżująca.

Wyrok w sprawie Gryczara oznacza, że sądy krajowe mają obowiązek interpretować przepisy o kosztach (w tym art. 102 k.p.c.) w taki sposób, aby nie obciążać konsumenta kosztami procesu wytoczonego przez bank w następstwie unieważnienia umowy. Nawet jeśli sąd uzna, że bankowi należy się zwrot kapitału, nie może to wiązać się z przerzuceniem na konsumenta kosztów opłaty sądowej, którą bank musiał uiścić.

CO Z ZASADĄ ODPOWIEDZIALNOŚCI ZA WYNIK SPRAWY?

Trybunał podkreślił, że automatyczne stosowanie zasady, iż „przegrywający płaci”, w specyficznej relacji konsument-przedsiębiorca (bank), narusza prawo unijne, jeśli prowadzi do nadmiernego obciążenia finansowego słabszej strony.

Wyrok ten potwierdza, że:

• Koszty postępowania nie mogą być barierą w dostępie do sprawiedliwości.
• Zróżnicowanie stawek opłat sądowych (korzystne dla konsumenta przy pozwie, a niekorzystne przy byciu pozwanym) nie może stać się pułapką finansową dla konsumenta
• Konsument nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji finansowych sytuacji, która zaistniała wyłącznie z winy banku stosującego klauzule abuzywne.

NOWE PERSPEKTYWY DLA FRANKOWICZÓW

Jakie są realne skutki orzeczenia C-746/24 dla Konsumentów?

• Bezpieczeństwo finansowe: Kredytobiorcy nie muszą już obawiać się, że po prawomocnym unieważnieniu umowy, kolejny pozew ze strony banku (o zwrot kapitału) zrujnuje ich budżet kosztami sądowymi.
• Wzmocnienie pozycji negocjacyjnej: Banki tracą możliwość wykorzystywania widma wysokich kosztów procesowych jako elementu taktyki zastraszania lub nakłaniania do niekorzystnych ugód.
• Ochrona przed odwetem: Pozwy banków o zwrot kapitału stają się dla sektora bankowego jeszcze bardziej kosztowne, gdyż to banki będą musiały we własnym zakresie ponosić ciężar wysokich opłat sądowych, bez możliwości ich odzyskania od klienta.

PODSUMOWANIE

Wyrok z 27 listopada 2025 r. to jasny sygnał dla polskich sądów: mechanizmy proceduralne nie mogą niweczyć ochrony konsumenckiej. TSUE konsekwentnie buduje linię orzeczniczą, w której ryzyko finansowe związane z nieuczciwymi umowami musi spoczywać w całości na bankach. Oznacza to, że nawet w sprawach z powództwa banku, w których dochodzi on zwrotu kapitału, konsument jest chroniony przed kosztami, które w normalnym trybie procesowym musiałby ponieść. To orzeczenie ostatecznie demontuje strategię banków polegającą na zniechęcaniu klientów do walki o swoje prawa poprzez groźbę gigantycznych kosztów ubocznych.