Jakich roszczeń mogą dochodzić frankowicze od banków?

Jakich roszczeń mogą dochodzić frankowicze od banków?

Najnowszy wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 czerwca 2023 r., wydany w sprawie C 520/21 jednoznacznie podkreślił, iż realizując cele dyrektywy 93/13, po ustaleniu przez sąd nieważności umowy kredytu frankowego, bank nie ma prawa do uzyskania wynagrodzenia za korzystanie z kapitału od kredytobiorcy-frankowicza. Niedługo po ogłoszeniu wskazanego wyroku, media obiegła informacja, że TSUE uznał, iż to kredytobiorcom należy się wynagrodzenie od banku, za korzystanie z ich kapitału. Należy jednak podkreślić, iż w treści wyroku TSUE nie przyznał tego typu świadczenia na rzecz kredytobiorców, a jedynie wskazał, iż prawo wspólnotowe nie stoi na przeszkodzie ku temu, aby kredytobiorca z unieważnioną umową skierował do banku takie roszczenie – nie przesądził jednak o jego zasadności. Niemniej, na fali pozytywnych dla frankowiczów wyroków pojawiają się kolejne informacje o możliwości dochodzenia od banku roszczeń wynikających z odszkodowania czy też waloryzacji. Czy są one uzasadnione?

Czy kredytobiorca może domagać się wynagrodzenia za korzystanie z kapitału od banku?

Niewątpliwie TSUE wypowiedział się w tym zakresie w sposób pozytywny dla kredytobiorców, otwierając im niejako furtkę do formułowania tego typu roszczeń wobec banków – „przepisy Dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie tego, żeby konsument mógł domagać się rekompensaty wykraczającej poza koszt miesięcznych rat, kosztów zapłaconych z tytułu wykonania umowy oraz poza zapłatę odsetek ustawowych, pod warunkiem poszanowania celów Dyrektywy 93/13 i zasady proporcjonalności”. 

Ważnym aspektem pozostają więc podstawowe cele dyrektywy, czyli przywrócenie sytuacji stron sprzed wprowadzenia zapisów niedozwolonych do umowy, co w tym przypadku odpowiadałoby wzajemnemu rozliczeniu się kredytobiorcy i banku z przekazanych wzajemnie świadczeń, bez powiększania ich o jakiekolwiek dodatkowe sumy pieniężne oraz cel odstraszający, który w przypadku przyznania na rzecz kredytobiorcy takiego wynagrodzenia z pewnością zadziałaby, bowiem bank zostałby dodatkowo ukarany za podpisanie umowy zawierającej klauzule abuzywne. Niemniej, przyznanie na rzecz kredytobiorcy dodatkowego świadczenia od banku na przykład w postaci wynagrodzenia za korzystanie z kapitału mogłoby doprowadzić do pominięcia celu restytucyjnego polegającego na przywróceniu sytuacji kredytobiorcy i banku do stanu sprzed zawarcia wadliwej umowy poprzez nienależne wzbogacenie kredytobiorcy. Mając powyższe na uwadze, kredytobiorcy mogą próbować dochodzić tego typu świadczeń od banków, jednakże każda sytuacja i stan faktyczny będą wymagały odpowiedniego przeanalizowania i wyważenia – z pewnością nie będziemy mieli do czynienia z odgórnym uznaniem roszczeń kredytobiorców w tym zakresie za uzasadnione.

Czy kredytobiorca może domagać się odszkodowania lub zadośćuczynienia?

Podstawę do formułowania takich żądań możemy znaleźć w art. 415 KC, który dotyczy odpowiedzialności za działania niezgodne z prawem, które skutkują wyrządzeniem szkody lub krzywdy. Zasadność takiego roszczenia wiąże się z wykazaniem 3 głównych przesłanek. Fakt bezprawnego zawinionego działania w tym przypadku jest dość oczywisty, realizowany przez bank, który doprowadza do zawarcia umowy kredytu zawierającej niedozwolone zapisy. Trudność może pojawić się przy dwóch pozostałych przesłankach tj. wykazaniu doznania konkretnej szkody lub krzywdy, która wyniknęła z tytułu zawarcia i wykonywania umowy oraz tego, że pomiędzy szkodą, a zawarciem umowy występuje bezpośredni związek przyczynowy, a więc że szkoda rzeczywiście wyniknęła z tytułu zawarcia tej umowy. Obrazując to na przykładzie: małżeństwo wzięło kredyt frankowy, którego raty w wyniku wahań kursowych znacząco wzrosły, co doprowadziło do rozpadu pożycia małżeńskiego i rozwodu. W praktyce zauważalny jest tutaj bezpośredni związek przyczynowy, jednakże wykazanie tego w sądzie, na podstawie dowodów niebudzących wątpliwości może okazać się niezwykle trudne, ale oczywiście nie niemożliwe. W tym przypadku podobnie jak przy ewentualnym wynagrodzeniu dla kredytobiorcy najważniejszą kwestią pozostaje drobiazgowe przeanalizowanie stanu faktycznego danej sprawy i zbadanie towarzyszących jej okoliczności. Na innych dowodach będzie się bowiem opierać przykładowa wyżej wskazana sytuacja dotycząca rozwodu, a na innych sytuacja, w której kredytobiorcom została wypowiedziana umowa kredytu, a w dalszej kolejności przeprowadzona również egzekucja z nieruchomości. W tej drugiej najpewniej będziemy mówić o odszkodowaniu. Roszczenie o zadośćuczynienie byłoby natomiast uzasadnione przy wykazaniu, iż wykonywanie umowy kredytu zawierającej klauzule abuzywne bezpośrednio doprowadziło do wystąpienia u kredytobiorcy problemów zdrowotnych. Niemniej, raz jeszcze podkreślić należy, iż tego typu roszczenia, które wobec banków kierować mogą konsumenci każdorazowo powinny zostać poprzedzone kompleksową i rzetelną analizą uwzględniającą nie tylko korzyści, ale również potencjalne ryzyka.

Czy kredytobiorca może dochodzić waloryzacji zwracanej przez bank kwoty?

W tym przypadku podstawa żądania wynika bezpośrednio z art. 3581 KC. Zgodnie z tym przepisem, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były one ustalone w orzeczeniu lub umowie. Kwestia waloryzacji pojawia się już także podniesiona w treści wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie w sprawie o sygn. akt XXV C 1039/20, w którym to Sąd za sprawiedliwą uznał waloryzację kwoty kapitału, którą kredytobiorcy zobowiązani zostali zwrócić na rzecz banku. Choć wyrok ten nie jest korzystny z punktu widzenia samych frankowiczów obowiązanych do zwrotu zwaloryzowanej, a więc podwyższonej kwoty, o tyle otwiera drogę do dochodzenia waloryzacji świadczeń również przez kredytobiorców, bowiem jak zostało podkreślone sąd wskazał, iż już z uwagi na upływ czasu waloryzacja świadczeń spełnionych wzajemnie przez strony jest uzasadniona. Kwestią problematyczną może okazać się konieczność wyliczenia obiektywnego wskaźnika w oparciu o który taka waloryzacja mogłaby zostać przeprowadzona. W tym celu mogłyby zostać wykorzystane dane publikowane przez GUS, szczególnie te dotyczące inflacji, jednakże z uwagi na aktualnie zbyt małą liczbę orzeczeń w tym zakresie, trudno wskazać jak dokładnie taka waloryzacja powinna zostać przeprowadzona.

Jaką drogę wybrać?

Istnieje co najmniej kilka ścieżek pozwalających kredytobiorcy na dochodzenie od banku kwoty wykraczającej poza standardowy koszt kredytu. Każda z nich obarczona jest jednak pewnym ryzykiem, które w zależności od obranej drogi oraz konkretnego stanu faktycznego może się zmienić. Niewątpliwie jednak odszkodowanie, zadośćuczynienie oraz waloryzacja wydają się być najskuteczniejszymi roszczeniami, którymi obecnie dysponują kredytobiorcy. Podkreślić należy, iż postępowanie dowodowe przy dochodzeniu odszkodowania albo zadośćuczynienia może być niezwykle problematyczne. Kwestia dochodzenia przez kredytobiorców wynagrodzenia za korzystanie przez bank z kapitału może natomiast zostać uznana przez sąd za nadużycie prawa podmiotowego oraz zaburzać poczucie sprawiedliwości. Mając na uwadze powyższe, decyzja o wystąpieniu na drogę sądową w związku z opisanymi wyżej roszczeniami każdorazowo powinna zostać poprzedzona konsultacjami z prawnikiem, obejmującymi nie tylko możliwe do uzyskania korzyści, ale również i potencjalne ryzyka. 

Jakich roszczeń mogą dochodzić frankowicze od banków?

Mateusz Sobociński

prawnik

W Kancelarii odpowiada za wsparcie zespołu zajmującego się sprawami frankowymi. W obszarze jego zainteresowań znajduje się prawo cywilne oraz prawo nowych technologii, w tym ochrona i przetwarzanie danych osobowych w chmurze obliczeniowej. Ukończył studia prawnicze na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Posługuje się językiem angielskim. Zakres działalności Współpracował przy reprezentowaniu m. in.: […]

Adres

Czupajło Ciskowski & Partnerzy Kancelaria Adwokacka Sp.p.
ul. Śniadeckich 17
00-654 Warszawa

NIP: 5272819774 | KRS: 0000693729

Filia Kancelarii w Lublinie:
ul. Zana 11a, 20-601 Lublin
lublin@ccka.pl

Filia Kancelarii w Łodzi:
ul. Narutowicza 40/1, 90-135 Łódź
lodz@ccka.pl

Filia Kancelarii w Białymstoku:
ul. Warszawska 6 lok. 32, 15-063 Białystok
bialystok@ccka.pl

Filia Kancelarii w Rzeszowie:
ul. Jana i Jędrzeja Śniadeckich 20D/7, 35-006 Rzeszów
rzeszow@ccka.pl

Filia Kancelarii w Gdańsku:
ul. Jana Heweliusza 11/811, 80-890 Gdańsk
gdansk@ccka.pl

Filia Kancelarii w Olsztynie:
ul. Kajki 10-12, 10-547 Olsztyn
olsztyn@ccka.pl

Napisz do nas

Formularz kontaktowy
Zgoda
* pola obowiązkowe