Pomimo, że ustawa o kredycie konsumenckim ma już kilkanaście lat, to wykładnia jej przepisów dot. SKD nadal generuje wiele pytań i wątpliwości.

Masz pytania nt. SKD lub chciałbyś przesłać nam swoją umowę pożyczki do bezpłatnej analizy? Napisz do nas na skd@ccka.pl

Wątpliwości sądów budzą m.in.:

• zagadnienia dotyczące terminu rocznego na złożenie oświadczenia,
• dopuszczalności naliczania odsetek od kredytowanych kosztów,
• czy informacji udzielonej konsumentowi przez kredytodawcę co do prawa odstąpienia od umowy.

3 nowe pytania dot. SKD trafiły do TSUE (C-831/24)

O krok dalej poszedł Sąd Rejonowy w Białymstoku, w sprawie prowadzonej przez naszą Kancelarię. Sąd ten skierował do TSUE 3 pytania prejudycjalne, które dotyczą nowych zagadnień z zakresu SKD. Orzeczenie w tej sprawie będzie miało bardzo istotne znaczenie dla wielu polskich kredytobiorców.

Pytanie nr 1: Czy na sądzie ciąży obowiązek kompleksowej analizy postanowień umowy pod kątem SKD?

W pierwszej kolejności Sąd w Białymstoku podał pod rozwagę zagadnienie związane z uprawnieniem sądów do badania treści umowy pod katem wszelkich błędów, które mogą skutkować zastosowaniem SKD. Sąd Rejonowy skierował do TSUE pytanie o treści:

„czy artykuł 23 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz.U.UE.L.2008.133.66) należy intepretować w ten sposób, że nakłada on na sąd krajowy, przy rozpoznawaniu sprawy, w której konsument powołuje się na obowiązek zwrotu przez kredytodawcę nadpłaconej należności wskutek skorzystania z konsumenta z sankcji przewidzianej w prawie krajowym, polegającej na prawie skierowania do kredytodawcy pisemnego oświadczenia, na mocy którego wygasają obowiązki konsumenta do zapłaty odsetek kapitałowych i innych kosztów kredytu, obowiązek zbadania z urzędu, czy kredytodawca naruszył przepisy krajowe, inne niż te, na które powołał się konsument w skierowanym do kredytodawcy pisemnym oświadczeniu, a których naruszenie również uprawnia konsumenta do skorzystania z powyższej sankcji?”

W ocenie sądu, „należałoby przyjąć wykładnię nakładającą na sąd krajowy obowiązek zbadania z urzędu wszelkich uchybień prowadzących do zastosowania sankcji kredytu darmowego na gruncie konkretnej umowy, a to z uwagi na fakt, iż celem Dyrektywy 2008/48/WE jest również ochrona wspólnego rynku i zapewnienie wszystkim kredytodawcom porównywalnych warunków do prowadzenia działalności na tym rynku. Wymienione w art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim przepisy tej samej ustawy, których naruszenie uprawnia do zastosowania sankcji kredytu darmowego (tj. art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17, art. 31-33, art. 33a i art. 36a-36c), przewidują bowiem obowiązki niezwykle istotne z punktu widzenia celów dyrektyw”.

Co więcej, zdaniem Sądu z przepisów Dyrektywy 2008/48/WE nie wynika, aby konsument, kierując do banku oświadczenie o skorzystaniu z SKD, był zobowiązany do wskazania konkretnych obowiązków, które zostały naruszone przez kredytodawcę.

Za taką wykładnią przemawia ochrona interesów konsumenta, który jako osoba nie posiadająca specjalistycznej wiedzy z zakresu prawa bankowego i instytucji finansowych, może mieć trudności ze sformułowaniem zarzutów do umowy w treści składanego oświadczenia. Problem ten dostrzegł Sąd Rejonowy w Białymstoku, który wskazuje, iż „wydaje się, że dla skorzystania z sankcji kredytu darmowego konsument powinien złożyć jedynie pisemne oświadczenie w przewidzianym przepisami krajowymi terminie i nie ma on obowiązku wskazywania uchybień kredytodawcy na gruncie konkretnej umowy”.

Przeciwstawna wykładnia prowadziłaby do pozbawienia konsumenta ochrony w przypadku, gdy umowa rzeczywiście zawiera błędy, natomiast nie zostały one przez niego dostrzeżone lub nie potrafiłby ich sformułować w zarzut w treści złożonego oświadczenia. Ograniczenie sądu tylko do badania podniesionych przez konsumenta uchybień pomimo wadliwości zapisów umowy wydaje się być również niezgodne z celem Dyrektywy 2008/48/WE, którym jest m.in. ochrona wspólnego rynku i zapewnienie wszystkim kredytodawcom porównywalnych warunków do prowadzenia działalności na tym rynku.

Wątpliwości Sądu w tym przedmiocie rodzą kolejne pytania, które można by postawić m.in. czy konsument może powoływać się na dodatkowe błędy w pozwie, jeśli nie zostały one podniesione w treści złożonego oświadczenia? Czy podnosząc dodatkowe zarzuty konsument musi formułować nowe oświadczenie i wysyłać je do banku? Czy oddalenie powództwa opartego na określonych błędach umowy skutkuje powagą rzeczy osądzonej, a konsument może wytoczyć nowe powództwo w oparciu o powołanie nowych błędów?

Jak widać, odpowiedź pytanie nr 1 ma istotne znaczenie dla konsumentów, a rozstrzygnięcie TSUE w tym przedmiocie wyjaśni wiele powstałych dotychczas wątpliwości. Jednocześnie pozytywna odpowiedź na to pytanie (a więc zgodnie z sugestią sądu zwracającego się z pytaniami do Trybunału) sprawi, że każda umowa pożyczki, której wadliwość będzie zarzucał konsument, będzie wymagała szczegółowej analizy przez sąd pod kątem WSZYSTKICH podstaw zastosowania sankcji kredytu darmowego!

Pytanie nr 2: PROCEDURA WCZEŚNIEJSZEJ SPŁATY KREDYTU – czy banki w prawidłowy sposób informują konsumenta o możliwości skorzystania z uprawnienia do wcześniejszej spłaty kredytu?

Wcześniejsza częściowa lub całkowita spłata kredytu to jak sama nazwa wskazuje, sytuacja polegająca na zamknięciu zobowiązania przez kredytobiorcę przed czasem wynikającym z zawartej umowy i dołączonego do niej harmonogramu. Jest to instytucja z reguły korzystna dla konsumenta, bowiem zmniejsza wysokość jego ostatecznego zobowiązania. Wcześniejsza spłata skutkuje bowiem nie tylko obniżeniem kwoty odsetek, a także po wyroku TSUE z dnia 11 września 2019r. w sprawie C 383/18 – wszystkich innych kosztów kredytu – w tym prowizji.

Zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 pkt. 16  ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1497; zwanej dalej: „ustawą o kredycie konsumenckim”): umowa o kredyt konsumencki, z zastrzeżeniem art. 31-33, powinna określać prawo konsumenta do spłaty kredytu przed terminem oraz procedurę spłaty kredytu przed terminem. Jak wynika z brzmienia ww. przepisu, mowa jest nie tylko o wskazaniu w umowie informacji o prawie konsumenta do wcześniejszej spłaty kredytu, ale również zamieszczenie procedury wg której ta wcześniejsza spłata ma przebiegać.

Sąd Rejonowy w Białymstoku w treści drugiego pytania prejudycjalnego odniósł się do tego zagadnienia i skierował zapytanie o następującej treści:

„czy artykuł 10 ustęp 2 litera r) Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz.U.UE.L.2008.133.66) należy rozumieć w ten sposób, że wymóg jasnego określenia procedury przedterminowej spłaty nakłada na kredytodawcę obowiązek zredagowania opisu sposobu postępowania, w taki sposób, aby konsument w toku wykonywania umowy miał możliwość bez zasięgania dodatkowych informacji u kredytodawcy (lub czynienia z nim dodatkowych uzgodnień), stwierdzić punkt po punkcie, kto, w jaki sposób i w jakiej kolejności wykonać ma czynności związane z przedterminową spłatą, z wyraźnym oznaczeniem zdarzenia stanowiącego ostatni element tej procedury?”

W praktyce banki ograniczają się do wskazania, że konsument ma prawo do wcześniejszej spłaty części lub całości kredytu, natomiast rzadkością jest wskazanie jakie kroki ma podjąć, aby dokonać tej wcześniej spłaty, a także jak bank rozliczy dokonaną nadpłatę. Co więcej – na co zwrócił uwagę Sąd Rejonowy w Białymstoku – istotne dla konsumenta jest wskazanie w treści umowy ostatniego zdarzenia (np. poprzez informację ze strony banku), że kredytobiorca skutecznie skorzystał z uprawnienia wcześniejszej spłaty i procedura ta została całkowicie zrealizowana.

Skutkiem wskazanego powyżej naruszenia może być ograniczenie ilości kredytobiorców, którzy zdecydują się na wcześniejszą spłatę zobowiązania -wobec niepewności jakie wiążą się z przebiegiem całej procedury. Nie można też wymagać od konsumenta, aby dodatkowo kontaktował się z bankiem w celu zasięgnięcia informacji, które powinny wynikać wprost z treści umowy.  Taki stan rzeczy wydaje się być jednak korzystny dla banków, które wskutek wcześniejszej spłaty kredytów osiągają mniejsze zyski.

Pytanie nr 3: ZASADA PROPORCJONALNOŚCI NARUSZEŃ – czy zastosowanie SKD zależy od stopnia dokonanych przez bank naruszeń?

Pytanie nr 3, z którym zwrócił się Sąd Rejonowy w Białymstoku jest powiązane z pytaniem nr 2. Sąd bowiem chce ustalić:

„czy artykuł 23 Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz.U.UE.L.2008.133.66) należy intepretować w ten sposób, że brak dopełnienia obowiązku jasnego i zwięzłego opisania procedury przedterminowej spłaty w rozumieniu artykułu 10 ustęp 2 litera r) tej Dyrektywy, rodzi zawsze konieczność zastosowania sankcji wobec kredytodawcy, czy też zastosowanie sankcji zależeć może od stopnia naruszenia wskazanego obowiązku, w szczególności, czy dopuszczalne jest odstąpienie od zastosowania sankcji w sytuacji, gdy procedura przedterminowej spłaty została przedstawiona w sposób niepełny i nie ma to negatywnego wpływu na sferę praw i obowiązków konsumenta w okolicznościach konkretnej sprawy?”

Sąd w tym pytaniu odnosi się do zasady proporcjonalności, na którą często powołują się pełnomocnicy banków w treści odpowiedzi na pozew. Podnoszą oni, że zastosowanie sankcji kredytu darmowego zależy od wagi i stopnia naruszenia. Ale czy tak jest w rzeczywistości?

Zdaniem pełnomocników konsumentów dla zastosowania sankcji kredytu darmowego wystarczy samo naruszenie przez kredytodawcę obowiązków wynikających z ustawy o kredycie konsumenckim. Co za tym idzie,  nie ma znaczenia zakres, czy istotność naruszenia ani także jego wpływ na interesy konsumenta. Przesłanką zastosowania sankcji nie jest również wystąpienie szkody w majątku konsumenta (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku – I Wydział Cywilny z dnia 8 października 2021 r., I ACa 59/21).

Niewątpliwie odpowiedź na pytanie trzecie przetnie spekulacje na temat tego, czy naruszenia skutkujące SKD powinny być badane pod kątem ich wpływu na prawa konsumenta. To bardzo praktyczny problem dostrzegany w tysiącach postępowań zawisłych przed polskimi sądami, które mają bardzo różną praktykę stosowania zasady proporcjonalności.

Odpowiedzi TSUE na wskazane powyżej pytania będą przełomowe dla tysięcy kredytobiorców walczących z bankami z tytułu sankcji kredytu darmowego, natomiast na chwilę obecną Trybunał nie wypowiedział się jeszcze w żadnej ze spraw.

Pod tym linkiem zapoznasz się z komentarzem mec. Bartosza Czupajło do zadanych pytań w formie video: LINK.

Jak skorzystać z SKD?

Masz pytania lub chciałbyś przesłać nam swoją umowę pożyczki do bezpłatnej analizy? Napisz do nas na skd@ccka.pl