Niedozwolone postanowienia w umowach Banku Zachodniego WBK S.A. (obecnie Santander Bank Polska S.A.)

Niedozwolone postanowienia w umowach Banku Zachodniego WBK S.A. (obecnie Santander Bank Polska S.A.)

Z danych podsumowujących rok 2021 wynika, że tylko w Sądzie Okręgowym w Warszawie toczy się obecnie ponad 30 tysięcy spraw dotyczących kredytów powiązanych z walutą obcą. Z pewnością jest to dopiero wierzchołek góry lodowej, gdyż w pierwszej dekadzie XXI wieku większość banków działających na rynku polskim oferowała swoim klientom możliwość zaciągania kredytu formalnie w walucie obcej (najczęściej we franku szwajcarskim), kusząc przy tym zdecydowanie niższym oprocentowaniem i porównując do takiego samego kredytu udzielonego w złotówkach. Nie inaczej było w przypadku Banku Zachodniego WBK S.A., który udzielał kredytów denominowanych z możliwością wypłaty środków, jak też spłaty rat kapitałowo-odsetkowych bezpośrednio w walucie CHF. W dzisiejszych realiach, na tle sporów dotyczących przede wszystkim mechanizmu przeliczeniowego ma to pewne znaczenie dla oceny prawnej, natomiast nie przesądza o ważności umowy, gdyż nie eliminuje jej pozostałych wad.

Umowa na pozór ważna?

Na pierwszy rzut oka umowy te zawierały elementy niezbędne umowy kredytu przewidziane przez art. 69 ustawy Prawo bankowe. Zostały w nich bowiem określone nie tylko zobowiązanie banku do oddania do dyspozycji kredytobiorcy kwoty na oznaczony w umowie czas i wskazany cel oraz zobowiązanie kredytobiorcy do zwrotu wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonym terminie, ale także – co jest niezwykle ważne – kwota i waluta kredytu. Podobnego zdania był Sąd Okręgowy w Poznaniu, który w wyroku z dnia 26 maja 2021 r. w sprawie o sygn. akt XVIII C 1028/20 stwierdził, że: „umowa z dnia 11 kwietnia 2008 r. przewidywała, że kwota kredytu ustalona w umowie wprost i jednoznacznie na 58.093,04 CHF, wykorzystana będzie przez kredytobiorcę na nabycie nieruchomości w Polsce. Z postanowień umowy nie wynika, że wypłata kredytu w walucie zobowiązania, czyli CHF była wykluczona, a kredytobiorcy nie przysługiwało roszczenie o wypłatę w tej walucie.”

Sąd podkreślił istnienie możliwości wypłaty kredytu oraz późniejszej spłaty rat kapitałowo-odsetkowych bezpośrednio w walucie, dzięki czemu cały mechanizm przeliczeniowy zostałby pominięty. Sąd zaznaczył również, że przedmiot zobowiązania oraz późniejsze jego wykonanie mogą być modyfikowane przez strony i tym samym dopuszczalne jest zaciągnięcie zobowiązania w walucie w walucie obcej z równoczesnym zastrzeżeniem, że wypłata i spłata kredytu (pożyczki) będzie dokonywana w pieniądzu krajowym, aczkolwiek zastrzeżenie takie dotyczy wyłącznie sposobu wykonania zobowiązania, przez co nie powoduje zmiany waluty wierzytelności (por. wyrok SA w Warszawie z 27 czerwca 2019 r., I ACa 138/19; wyrok SA w Warszawie z dnia 11 grudnia 2018 r., I ACa 965/17).

Dopuszczalność, czy też brak zastrzeżenia możliwości wypłaty całości kredytu w walucie CHF na wskazany przez kredytobiorcę rachunek prowadzony w walucie często stanowił argument banku uzasadniający, iż mimo abuzywnego charakteru postanowień dotyczących przeliczeń kursowych, kredytobiorca miał możliwość nieodpłatnego zrezygnowania z mechanizmu stosowanego przez bank i uiszczania rat kapitałowo-odsetkowych w walucie zobowiązania.

Jakie wady dostrzega sąd?

Sąd zwrócił uwagę przede wszystkim na występujące w umowie klauzule niedozwolone, których wyeliminowanie skutkowało brakiem możliwości dalszego wykonywania umowy, bowiem odnosiły się one do głównych świadczeń każdej ze stron.

Zgodnie z art. 3851 k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia strony, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Dalej sąd wskazał, iż jeżeli możliwości negocjacyjne konsumenta z bankiem zamykają się na etapie wysokości wnioskowanego kredytu lub wysokości marży banku, to należy przyjąć, iż mamy do czynienia z wzorcem umownym, tym samym spełniona została przesłanka braku indywidulanego uzgodnienia. Sąd podkreślił, że zgodnie z wykładnią art. 3851 k.c. postanowienie może zostać uznane za indywidulanie uzgodnione, jeżeli powstało wskutek rzeczywistych negocjacji, natomiast samo modyfikowanie treści gotowego już wzorca umownego nie jest w tym zakresie wystarczające.

Kolejną kwestią są wspomniane już wcześniej klauzule przeliczeniowe, które określają wysokość kwoty udostępnionej kredytobiorcy oraz kwoty należnej do zwrotu kredytodawcy.

Jak zauważył sąd, kwestionowane zapisy umowne odwołują się w swojej treści do nieweryfikowalnych na datę zawarcia umowy współczynników (Tabela kursów ustalana przez bank) kreowanych jednostronnie i zgodnie z założeniem zastosowania kursu kupna (niższego) przy wypłacie kredytu oraz kursu sprzedaży (wyższego) przy spłacie rat (w zależności od umowy)

Niewskazanie „przejrzystych” warunków określających sposoby przeliczania wpłat dokonywanych w PLN jest oczywistym zaniechaniem po stronie kredytodawcy, gdyż zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą na przedsiębiorcy ciąży obowiązek wyczerpującego poinformowania konsumenta (który z założenia jest słabszą stroną stosunku zobowiązaniowego) i tym samym przedstawienie oraz wyjaśnienie mu zrozumiałym językiem sposobu wykonywania przeliczeń kursowych, a także ewentualnego ryzyka związanego z wahaniami kursów – szczególnie jeśli zaciąga on kredyt w walucie innej niż zarabia.

Przedmiotowa umowa nie spełniała powyższych kryteriów, gdyż artykuły określające wysokość kursu stosowanego przy konkretnych operacjach związanych z wypłatą czy też spłatą kredytu odwoływały się wprost do kursu kupna/sprzedaży dewiz dla CHF obowiązującego w banku w dniu płatności/realizacji należności.

W wyroku z dnia 19 czerwca 2020 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu w sprawie o sygn. akt XVIII C 2283/19 jasno podkreślił, że z uwagi na nieokreślenie sposobu wykonywania przeliczeń kursowych, kredytobiorca nie miał wiedzy w jakiej łącznej wysokości zobowiązania będzie spłacać kapitał wraz z odsetkami w PLN. Jedyna informacja określająca powyższe kwestie i znajdująca się jednocześnie w umowie zawierała odwołanie do ustalanej przez bank Tabeli kursów. W związku z powyższym sąd ustalił, że są to podstawy do stwierdzenia nieważności umowy z uwagi na zawarte w niej niedozwolone klauzule umowne, po wyeliminowana których umowa nie może zostać utrzymana w mocy, albowiem brak w niej będzie określenia głównego świadczenia kredytobiorcy tj. zasad spłaty kredytu.

Jeden bank, różne umowy

Mimo coraz częstszej praktyki unieważniania umów i linii orzeczniczej kształtującej się prokonsumencko należy pamiętać, że umowy na przestrzeni lat się zmieniały. Powyższe odwołania do wyroków dotyczą wzorca umownego umowy o dewizowy kredyt mieszkaniowy/inwestorski z 2008 r. Nie we wszystkich umowach Banku Zachodniego WBK S.A. znajdziemy dokładnie takie same klauzule niedozwolone. Mogą one, choć występować w zmienionym brzmieniu, pozostawać treściowo analogicznymi do przytoczonych w artykule, natomiast mogą występować także zupełnie inne zapisy, będące wynikiem dostosowania umowy do konkretnej sytuacji kredytobiorcy.

Niedozwolone postanowienia w umowach Banku Zachodniego WBK S.A. (obecnie Santander Bank Polska S.A.)

Mateusz Sobociński

prawnik

W Kancelarii odpowiada za wsparcie zespołu zajmującego się sprawami frankowymi. W obszarze jego zainteresowań znajduje się prawo cywilne oraz prawo nowych technologii, w tym ochrona i przetwarzanie danych osobowych w chmurze obliczeniowej. Ukończył studia prawnicze na Wydziale Prawa i Administracji Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego. Posługuje się językiem angielskim. Zakres działalności Współpracował przy reprezentowaniu m. in.: […]

Adres

Czupajło Ciskowski & Partnerzy Kancelaria Adwokacka Sp.p.
ul. Śniadeckich 17
00-654 Warszawa

NIP: 5272819774 | KRS: 0000693729

Filia Kancelarii w Lublinie:
ul. Zana 11a, 20-601 Lublin
lublin@ccka.pl

Filia Kancelarii w Łodzi:
ul. Narutowicza 40/1, 90-135 Łódź
lodz@ccka.pl

Filia Kancelarii w Białymstoku:
ul. Warszawska 6 lok. 32, 15-063 Białystok
bialystok@ccka.pl

Filia Kancelarii w Rzeszowie:
ul. Jana i Jędrzeja Śniadeckich 20D/7, 35-006 Rzeszów
rzeszow@ccka.pl

Filia Kancelarii w Gdańsku:
ul. Jana Heweliusza 11/811, 80-890 Gdańsk
gdansk@ccka.pl

Filia Kancelarii w Olsztynie:
ul. Kajki 10-12, 10-547 Olsztyn
olsztyn@ccka.pl

Napisz do nas

Formularz kontaktowy
Zgoda
* pola obowiązkowe