Deepfake – jak chronić wizerunek przed zagrożeniami nowych technologii

Wizerunek definiuje się najczęściej poprzez wymienienie elementów, z których się składa. W szczególności wskazuje się na dostrzegalne cechy fizyczne, które pozwalają na identyfikację danej osoby. W zasadzie nie budzi wątpliwości, że elementem wizerunku może być także głos, którego charakterystyczna barwa może pozwolić na rozpoznanie danej osoby.

Miałam niedawno ogromną przyjemność wypowiedzenia się dla TVP Info w sprawie wykorzystania nagrania influencerki, której twarz została zastąpiona na stworzonym przez nią nagraniu twarzą będącą tworem sztucznej inteligencji, przy czym zarówno oryginalny głos, tło i sama treść zostały wykorzystane do stworzenia zmodyfikowanego nagrania umieszczonego na cudzym profilu. Czy w takim przypadku doszło do nielegalnego wykorzystania wizerunku? Czy doszło do naruszenia prawa i co można w takich okolicznościach zrobić?

Zapraszam do artykułu, w którym tłumaczę, czym jest technologia deepfake i jak się chronić, gdy wykorzystano w niej nielegalnie czyiś wizerunek.

Deepfake – jak chronić wizerunek przed zagrożeniami nowych technologii

Rozwój nowych technologii przyniósł wraz z szeregiem możliwości także nowe, nieznane dotąd zagrożenia, za którymi standardowo próbuje nadążyć prawo oraz ustawodawca.

Nowe technologie z pewnością pomagają wykorzystać wizerunek do budowy własnej marki, tworząc z niego „aktywo komercyjne”. Jednocześnie, technologie ułatwiają pozornie anonimowe rozpowszechnianie cudzego wizerunku bez zgody danej osoby i z naruszeniem prawa, choćby w postaci deepfake. AI Act, unijne rozporządzenie regulujące zagadnienie wykorzystania, rozwoju i wdrażania sztucznej inteligencji, które weszło w życie 1 sierpnia 2024 r., poza pewnymi wskazówkami oraz obowiązkiem oznaczania treści generowanych przy użyciu AI nie wprowadziło faktycznych narzędzi ochrony przed naruszeniem prawa do wizerunku.

Czym jest deepfake?

W polskim prawie deepfake nie doczekał się definicji legalnej. AI Act definiuje deepfake jako wygenerowane lub zmanipulowane przy użyciu sztucznej inteligencji obrazy, treści dźwiękowe lub materiały wideo, które przypominają istniejące osoby, przedmioty, miejsca, podmioty lub zdarzenia i mogą zostać uznane przez odbiorców za autentyczne.

Kiedy dochodzi do wykorzystania wizerunku w deepfake? Istotne, aby przedstawione elementy wizerunku pozwalały na identyfikację osoby przedstawionej w rozpowszechnionym materiale. Możliwość rozpoznania nie musi mieć charakteru powszechnego – wystarczy, że określony krąg osób bliskich czy fanów mogą na jego podstawie rozpoznać określoną osobę.

Jak może dojść do naruszenia prawa z wykorzystaniem technologii deepfake?

Obecnie w Polsce brak jest jednego aktu prawnego, który w sposób kompleksowy regulowałby ochronę wizerunku z uwzględnieniem narzędzi AI. Wykorzystanie wizerunku bez zgody danej osoby może wiązać się z naruszeniem różnych przepisów:

• wykorzystanie wizerunku bez zgody danej osoby (niezależnie, czy wykorzystanie nastąpiło całkowicie bez wiedzy i zgody czy doszło do przekroczenia granicy udzielonej zgody) stanowi naruszenie Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Ustawodawca objął szczególną ochroną wizerunek, który poza nielicznymi wyjątkami, może zostać wykorzystany wyłącznie za wyraźną zgodą danej osoby;
• ze względu na to, że wizerunek stanowi dobro osobiste, może także dojść do naruszenia przepisów art. 23 i 24 Kodeksu cywilnego na skutek naruszenia dóbr osobistych,
• pamiętając, że nagranie, rolka czy zdjęcie mogą stanowić utwór w rozumieniu Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych w przypadku ich bezpodstawnego wykorzystania może dojść do naruszenia praw autora, producenta czy innego podmiotu, któremu przysługują prawa do danego utworu,
• warto także wskazać, że elementy wizerunku pozwalające na identyfikację danej osoby stanowią dane osobowe, a zatem ich wykorzystanie musi mieć odpowiednią podstawę spośród wymienionych w przepisach ochrony danych osobowych, jak dobrowolna zgoda lub uzasadniony interes. W przeciwnym razie może dojść do naruszenia przepisów ochrony danych osobowych,
• dodatkowo, nie należy zapomnieć, że w przypadku gdy nagranie czy zdjęcie przedstawia przykładowo postać powszechnie znanej osoby, która na zmodyfikowanym przez sztuczną inteligencję materiale zachwala produkty danego przedsiębiorcy może dojść do naruszenia prawa konsumenckiego poprzez wprowadzenie konsumentów w błąd czy przepisów Ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji,
• w przypadku publikacji deepfake na platformie internetowej czy w social mediach warto także pamiętać o regulaminach, które zabraniają umieszczania treści niezgodnych z prawem czy naruszających prawa osób trzecich.

Jakie kroki podjąć, jeśli umieszczono na platformie nielegalny deepfake?

• Zebranie dowodów – w postaci screenów, nagrań ekranu, otwarcia strony internetowej u notariusza (warto zrobić to natychmiast zanim materiał zostanie usunięty), regulaminów do pobrania ze strony platformy, zawartych umów, wymiany korespondencji,
• Zgłoszenie incydentu na policję oraz do administratora platformy, na której umieszczono materiał,
• Zgłoszenie żądania usunięcia materiału przez administratora platformy,
• Żądanie złożenia oświadczenia o nielegalnym wykorzystaniu materiału czy wizerunku,
• Złożenie zawiadomienia o incydencie do Prezesa UODO lub Prezesa UOKIK,
• Wejście na drogę sądową – ścieżkę cywilną z żądaniem odszkodowania lub w szczególnych przypadkach zadośćuczynienia bądź zapłaty sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny – oraz/lub ścieżkę karną.