USTAWA FRANKOWA – SZANSA CZY ZAGROŻENIE DLA KREDYTOBIORCÓW, KTÓRZY POZWALI BANK?

Od początku 2025 r. w mediach zrobiło się bardzo głośno o nowym projekcie ustawy „frankowej”, który był zapowiadany od wielu lat. Pomimo tego, że projekt został dopiero skierowany do zaopiniowania narasta wokół niego coraz więcej kontrowersji. Projekt ustawy nie zawiera bowiem wyłącznie rozwiązań mających w jak największym stopniu zabezpieczyć roszczenia konsumentów, ale przewiduje również korzystne dla banków rozwiązania procesowe. Co również istotne, kredytobiorcy posiadający kredyty waloryzowane do waluty innej niż frank szwajcarski nie będą mogli – przynajmniej w aktualnym brzmieniu projektu – skorzystać z rozwiązań zaproponowanych przez Ministerstwo Sprawiedliwości. Co tak naprawdę ma zmienić „ustawa frankowa” i czy konsumenci powinni mieć powody do obaw?

OBLIGATORYJNE ZAWIESZENIE OBOWIĄZKU SPEŁNIANIA ŚWIADCZEŃ PRZEZ KONSUMENTA NA RZECZ BANKU

Jak można przeczytać w art. 2 projektu od momentu doręczenia odpisu pozwu obowiązek spełniania świadczeń wynikających z umowy zawartej między konsumentem a bankiem będzie ulegał zawieszeniu z mocy prawa aż do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Wstrzymanie się przez konsumenta ze spełnianiem świadczeń nie będzie mogło zostać uznane za niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy kredytu, a co za tym idzie, bank nie będzie mógł z tego powodu w szczególności rozwiązać umowy, czy też udostępniać informacji o niewykonywaniu świadczenia do Biura Informacji Gospodarczej.

W sprawach, gdzie pozwy zostały doręczone przed dniem wejścia w życie ustawy, obowiązek spełnienia świadczenia zostaje zawieszony z dniem wejścia w życie ustawy.

Dodatkowo wszelkie postępowania w przedmiocie wniosku o udzielenie zabezpieczenia oraz w przedmiocie zażalenia na postanowienie o udzieleniu lub odmowie udzielenia zabezpieczenia niezakończone przed wejściem w życie ustawy zostaną umorzone z mocy prawa.

Jeżeli ustawa wejdzie w życie, jedyną przesłanką konieczną do uzyskania przez wszystkich Kredytobiorców posiadających kredyty waloryzowane do CHF zabezpieczenia będzie wniesienie pozwu.

SZANSA NA PRZYSPIESZENIE POSTĘPOWANIA WS. O UNIEWAŻNIENIE UMOWY KREDYTU

Szybkość postępowania ws. frankowych jest niewątpliwie jednym z głównych problemów polskiego wymiaru sprawiedliwości. Oto kilka z propozycji mających na celu rozwiązanie tego problemu, które znalazły się w projekcie ustawy:

• Rozpoznawanie spraw na posiedzeniu niejawnym zarówno w I jak i II instancji, nawet w przypadku zgłoszenia wniosku o wysłuchanie Kredytobiorców na rozprawie;
• Możliwość przesłuchania stron na piśmie bez konieczności wzywania na rozprawę, jeżeli okoliczności sprawy nie wymagają złożenia dodatkowych zeznań;
• Przesłuchanie świadków w formie zdalnej pomimo sprzeciwu strony;
• Scedowanie niektórych obowiązków na referendarzy sądowych – wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania w razie cofnięcia powództwa, postanowienia o umorzeniu postępowania apelacyjnego, postanowienia o kosztach postępowania w I i w II instancji oraz postanowienia o skierowaniu sprawy na mediacje będzie mógł wydawać referendarz sądowy;
• Zmiana właściwości sądów ws. frankowych – projekt ustawy przewiduje wyłączną właściwość miejscową sądów w sprawach o roszczenia wynikające z umów waloryzowanych do franka szwajcarskiego dla sądów właściwych w miejscu zamieszkania Powoda. Na tym rozwiązaniu skorzystają w szczególności sądy w Warszawie, ponieważ powództwa rozłożą się na cały kraj. Projekt ustawy tym samym uwydatnia rozwiązanie obecne już w przepisach KPC;
• Wykonalność wyroków sądów I instancji – Kredytobiorcy nie będą już musieli czekać na rozstrzygnięcie sądu II instancji, aby móc wyegzekwować zasądzone na ich rzecz kwoty;

POWRÓT DO TEORII SALDA ORAZ ROSZCZENIA WZAJEMNE BANKÓW

Jedną z głównych kontrowersji, które wzbudza aktualny projekt ustawy jest koncepcja dochodzenia przez Banki roszczeń wzajemnych na wypadek, gdyby umowa kredytowa okazała się nieważna. Wniosek o żądanie rozliczenia przez sąd wzajemnych roszczeń banki będą mogły zgłaszać bez zgody kredytobiorcy do czasu zakończenia postępowania w I instancji, a także za zgodą kredytobiorcy w postępowaniu przed sądem apelacyjnym. Jeżeli sąd ustali nieważność umowy w sentencji wyroku zasądzi wyłącznie różnicę przypadającą albo na rzecz powoda albo na rzecz pozwanego banku, jeżeli roszczenie kredytobiorcy w chwili wytoczenia powództwa nie przekraczało kwoty udostępnionego mu kapitału. Dodatkowo sąd dokonując rozliczenia wzajemnych należności będzie uwzględniał wysokość ustawowych odsetek za opóźnienie. Oznacza to nic innego jak powrót do tzw. teorii salda w przeciwieństwie do powszechnie wykorzystywanej aktualnie teorii dwóch kondykcji o której wypowiedział się Sąd Najwyższy w 2021 roku. Ministerstwo Sprawiedliwości argumentuje tą zmianę chęcią przyspieszenia postępowania, jednak jest to duży ukłon w stronę banków.

Innymi słowy, jeżeli łączna wysokość rat kredytu dochodzonych przed sądem wynosi 350 000,00 PLN, a kredyt wypłacony przez bank wyniósł 300 000,00 PLN, to sąd nie zasądzi w przypadku uwzględnienia pozwu w całości 350 000,00 PLN tak jak dotychczas. Kredytobiorca w wyroku otrzyma „nadwyżkę” 50 000,00 PLN.

Jeżeli zaś po stronie kredytobiorca była niedopłata, będzie musiał ją zwrócić. Zgodnie z projektem ustawy rolą sądu będzie zliczenie wszystkich świadczeń stron i dokonanie odpowiedniego działania matematycznego. Jest to pewnego rodzaju rewolucja w procesie cywilnym.

NOWY TERMIN NA ZARZUT POTRĄCENIA

Kolejnym postulatem nowego projektu ustawy „frankowej” jest możliwość zgłoszenia zarzutu potrącenia przez Bank aż do zamknięcia rozprawy przed sądem II instancji. Aktualnie zarzut potrącenia można zgłosić nie później niż przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy albo w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wierzytelność stała się wymagalna. Jeżeli zmiany w zakresie zarzutu potrącenia wejdą w życie, Kredytobiorcy mogą zostać narażeni na utratę ustawowych odsetek za opóźnienie, które zostaną „wchłonięte” na poczet zaspokojenia wierzytelności Banku.

Obecnie bank nie może zwlekać z podniesieniem tego zarzutu do końca często kilkuletniego postępowania. Skuteczne jego podniesienie w procesie znosi odsetki za opóźnienie, stąd też jeżeli po wejściu w życie ustawy frankowej bank po 5-letniej batalii sądowej podniesie skutecznie zarzut potrącenia, Kredytobiorca może zostać pozbawiony części odsetek.

KOMU BĘDZIE SIĘ OPŁACAĆ MEDIACJA?

Projekt ustawy przewiduje również wprowadzenie zmian w przepisach dotyczących postępowania mediacyjnego. Jeżeli ustawa wejdzie w życie strona, która nie będzie chciała wziąć udziału w mediacji będzie musiała wnieść sprzeciw od postanowienia o skierowaniu sprawy na mediacje w terminie tygodnia od ogłoszenia lub doręczenia jej takiego postanowienia. Sprzeciw nie będzie skuteczny, jeżeli wcześniej strona wyraziła zgodę na prowadzenie mediacji. Zgodnie z nowym brzmieniem przepisów brak reakcji na postanowienie o skierowaniu sprawy na mediację będzie oznaczał dorozumianą zgodę.

Dodatkowo w przypadku cofnięcia pozwu lub apelacji sąd z urzędu zwróci stronie cofającej swoje roszczenie połowę opłaty sądowej, jeżeli do cofnięcia dojdzie nie później niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy. Na takim rozwiązaniu skorzystają przede wszystkim banki, ponieważ wysokość opłat sądowych należnych do uiszczenia przez konsumentów są nieporównywalnie niższe od kwot, jakie muszą uiścić banki. Jeżeli takie rozwiązanie wejdzie w życie konsumenci, którzy do tej pory otrzymali pozwy o zwrot kapitału mogą zostać zalani falą propozycji ugodowych, ponieważ dla banków rozpocznie się bieg 6 – miesięcznego terminu na uzyskanie zwrotu połowy opłaty sądowej.

CO Z KREDYTAMI EUR, USD I INNYMI WALUTAMI?

Niestety w sprawach kredytów hipotecznych waloryzowanych do innej waluty niż frank szwajcarski projekt ustawy milczy. Ministerstwo argumentuje taką strategię niewielką ilością takich spraw w skali całego kraju. Nie oznacza to jednak definitywnego odcięcia od Kredytobiorców, których kredyty są waloryzowane do EUR/USD/JPY. Rzadko kiedy w polskim procesie legislacyjnym projekt ustawy nie ulega modyfikacjom, wobec czego nowe regulacje mogą zostać rozciągnięte w przyszłości także na pozostałych Kredytobiorców niż tylko „Frankowiczów”.

PODSUMOWANIE

Projekt ustawy w obecnym kształcie zakłada szereg rozwiązań mających na celu przede wszystkim przyspieszenie rozpoznawania spraw frankowych. Nie oznacza to natomiast, że ustawa będzie sprzyjać wyłącznie konsumentom, ponieważ ustawodawca planuje rozwiązania, które są korzystne także dla sektora bankowego. Należy jednak pamiętać, że projekt ustawy znajduje się dopiero na początku procesu legislacyjnego, a na jego ostateczne brzmienie i wejście w życie będzie trzeba jeszcze poczekać.