Przełom w sprawach umów Fortis Bank Polska S.A. (obecnie BNP Paribas Bank Polska S.A.)

Przełom w sprawach umów Fortis Bank Polska S.A. (obecnie BNP Paribas Bank Polska S.A.)

Na fali kolejnych wygranych w sprawach kredytów frankowych do tej pory postępowania przeciwko Fortis Bank Polska S.A. zdawały się być dla kredytobiorców niczym pięta Achillesa, sądy powszechne bowiem wyjątkowo nieprzychylnie podchodziły do postępowań dotyczących roszczeń przeciwko temu bankowi. Wiele kancelarii prawnych z tego też powodu nie przyjmowało spraw dotyczących umów kredytów hipotecznych zawartych z Fortis Bank, a sami kredytobiorcy w poczuciu bezradności załamywali ręce. Tendencja ta na naszych oczach ulega jednak zmianie, czego najlepszym przykładem pozostaje najnowsze orzecznictwo w tych sprawach.

W CZYM TKWI PROBLEM?

Na wstępie należy odpowiedzieć na pytanie, skąd biorą się tak znaczne różnice orzecznicze w zakresie umów Fortis Bank Polska S.A. a innych, udzielanych w tym samym okresie przez inne banki?

Na pierwszy rzut oka umowa ta stanowi ważną umowę kredytu, przewidzianą w art. 69 ustawy Prawo bankowe, zawartą w walucie obcej – franku szwajcarskim. Zdaje się bowiem, że rozkład wzajemnych obowiązków stron jest typowy dla umowy kredytowej i odpowiada wprost jej definicji – bank oddaje kredytobiorcy do dyspozycji kwotę we frankach szwajcarskich na oznaczony okres, a kredytobiorca obowiązany jest zwrócić kapitał kredytu i zapłacić odsetki naliczone według zmiennej stopy procentowej zależnej od stopy procentowej LIBOR.

To, co wyróżnia umowy Fortis Bank od wszelkich innych oferowanych w tym czasie umów to proponowany sposób wypłaty i spłaty kredytu: umowa przewiduje wprost wypłatę kwoty kredytu we frankach szwajcarskich, a spłata zazwyczaj następować miała z wskazanego w umowie rachunku bankowego prowadzonego w CHF i zasilanego wyłącznie środkami w walucie, w której jest prowadzony. Dopiero w sytuacji, gdy kredytobiorca nie zapewnia na rachunku wystarczającej kwoty środków do pokrycia wymagalnych należności, spłata następuje z innych rachunków, zazwyczaj prowadzonych w PLN. W takiej konfiguracji zarówno wypłata, jak też spłata kredytu następowała we frankach szwajcarskich. W związku z powyższym sądy często dochodziły do wniosków, że skoro postanowienia umowy stron przewidywały spłatę kredytu od początku we franku szwajcarskim, to kredytobiorca nie miał obowiązku korzystania z oferty banku co do wymiany waluty i nie musiał jej dokonywać po proponowanym przez bank kursie. Z tego faktu wywodzono, iż sposób ustalania kursów walut uwzględnianych przy dokonywaniu spłaty – mimo, że oczywiście abuzywny – nie oddziaływał w żaden sposób na wysokość zobowiązania kredytobiorcy, a co za tym idzie, nie naruszał także jego interesów.

Założenia te – tylko pozornie słuszne – zawierają liczne luki logiczne i niespójności, a także pomijają istotę problemu.

UMOWY FORTIS BANK POLSKA S.A. JEDNAK NIEWAŻNE?

Dotychczasowe stanowisko sądów w zakresie umów o kredyt hipoteczny zawieranych z Fortis Bank Polska S.A., bazujące często na wskazanych wyżej hipotezach, pozostawało nieugięte. Mur otaczający do tej pory bank (a raczej jego następcę prawnego: BNP Paribas Bank Polska S.A.) runął jednak wraz z wydaniem przez Sąd Okręgowy w Warszawie wyroku z dnia 10 grudnia 2019 roku, sygn. akt XXV C 1473/17.

Sąd w szczegółowym uzasadnieniu wyroku (dostępnym TUTAJ) wypunktował najważniejsze wady umowy zawartej z bankiem w dniu 30 kwietnia 2008 r.
Podstawowym wnioskiem płynącym z tego wyroku pozostaje konstatacja, iż umowa nie nadaje się do wykonania nie tylko z uwagi na klauzule abuzywne, których wyłączenie z treści stosunku prawnego uniemożliwia dalsze jej trwanie, ale przede wszystkim z uwagi na naruszenie przepisów bezwzględnie obowiązujących i istoty prawa zobowiązań.

JAKA KWOTA KREDYTU?

To, co uprzednio było pomijane, a co jest bez wątpienia sednem problemu, to faktyczne nieustalenie w umowie głównego świadczenia banku, tj. wysokości oddanych do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych. Umowa taka zgodnie z art. 69 ust. 1 w zw. z art. 69 ust. 2 pkt 2 ustawy Prawo bankowe jest niezgodna z prawem, jak również – co podkreślił Sąd Okręgowy – z naturą stosunku zobowiązaniowego, umożliwiając Fortis Bank dowolne kształtowanie wysokości swojego zobowiązania oraz wierzytelności kredytobiorcy. W treści uzasadnienia wyroku wyczytać możemy m.in., iż: „Zasadniczą przyczyną, dla której Sąd uznał, że sporna Umowa jest nieważna jest brak oznaczenia w treści Umowy kwoty udzielonego kredytu. Kwestią wtórną, dodatkową jest natomiast to, iż wobec zastosowania przez pozwanego w Umowie postanowień abuzywnych, niewiążących powodów jako konsumentów ex tunc, sporny stosunek prawny uniemożliwia wykonanie zobowiązania.”

Faktem pozostaje, że zgodnie z treścią większości umów oferowanych przez Fortis Bank kwoty oddawane do dyspozycji kredytobiorcy nie były jednoznacznie określone. O ile bowiem strony w punkcie 1 umowy pozornie oznaczały szczegółową kwotę kredytu wyrażoną w CHF, o tyle jednak już w punkcie 5.2.1 umowy (bądź w postanowieniu treściowo analogicznym) zastrzegano, że uruchomienie kredytu nastąpi w wysokości nie większej niż wskazana kwota wyrażona w PLN. Częstymi są sytuacje, w których wypłacona na tej podstawie kwota, z uwagi za zasady przewalutowania wynikające z regulaminu, nie pokrywała się z kwotą udzielonego kredytu, o której mowa w pkt 1 umowy. Sąd w sprawie o sygn. akt XXV C 1473/17 trafnie zauważył, że w rzeczywistości w umowie nie została w sposób jednoznaczny określona kwota udzielonego kredytu, albowiem kwota wynikająca z umowy została ograniczona do maksymalnej kwoty, która mogła zostać wypłacona, ale w walucie PLN. Ta z kolei po wypłacie ponownie została przeliczona na walutę CHF, przy czym jej wartość nie odpowiadała wysokości udzielonego kredytu.

Przedstawiona analiza zapisów prowadzi więc do konstatacji, iż w momencie zawarcia umowy kredytu strony nie ustaliły konkretnej kwoty zobowiązania ani w CHF, ani w PLN – w każdym bowiem wypadku była ona zależna od kursu waluty obowiązującego w dniu uruchomienia kredytu.

SPŁATA W ZŁOTÓWKACH DOBROWOLNA JEST OK?

Sąd słusznie zwrócił również uwagę na klauzule abuzywne dotyczące przewalutowania, które w uprzednio zakończonych sprawach traktowane były jako nieistotne dla sprawy. Warto zauważyć, że waluta wypłaty zależna była z reguły wyłącznie od waluty, w jakiej prowadzony był rachunek, na jaki wpłynąć miały środki. Co do zasady środki przeznaczone były na zakup nieruchomości, rachunkiem tym był więc rachunek tzw. inwestora zastępczego, prowadzony niejednokrotnie w PLN. W takiej sytuacji kredytobiorcy, z uwagi na brzmienie umowy i przeznaczenie środków, zazwyczaj w żadnym momencie negocjacji nie przysługiwało roszczenie o wypłatę kredytu w CHF. Innymi słowy, skoro rachunek dewelopera był rachunkiem złotówkowym, a nie dewizowym, to wypłata kredytu mogła nastąpić jedynie w złotych polskich. W takiej sytuacji stosowanie przez bank ustalonych wyłącznie przez niego zasad przewalutowania nie było wyjątkiem, a zasadą.

Co więcej, odpierając zarówno stanowisko samego banku, jak też dotychczasowego orzecznictwa podkreślić należy, za Sądem Okręgowym w Warszawie, że „skoro w umowie zapewniono kredytobiorcom prawo spłaty rat kredytu w PLN to mechanizmy stosowane do wykonania powyższego nie mogą być ustalane dowolnie nawet w przypadku gdy konsument uzyskał prawo spłaty również w walucie CHF. Nawet w takiej sytuacji, przy zastrzeżeniu zastosowania kursu ustalanego przez Bank, w postanowieniach umowy (Regulaminu) powinien zostać określony mechanizm jego określenia, w sposób umożliwiający co najmniej poznanie jakimi parametrami kieruje się Bank dokonując takiej czynności.”

Tymczasem ani z umowy, ani z regulaminu, ani też wreszcie z żadnej innej dokumentacji banku znanej kredytobiorcom nie wynikają zasady kształtowania kursów walut stosowanych przy wypłacie oraz spłacie kredytu, a sam Fortis Bank mógł dowolnie, jednostronnie wpływać na wysokość kapitału oraz zobowiązania kredytobiorców.
W takim stanie faktycznym wskazane w niniejszym artykule, jak też inne, wynikające z ww. uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego argumenty, doprowadzić musiały do nieważności umowy w całości z wszelkimi związanymi z tym konsekwencjami.

Należy podkreślić, że przytaczany wyżej wyrok nie jest jedynym, w którym Sąd stwierdza nieważność umowy kredytu Fortis Banku – analogiczne orzeczenie zapadło również przed Sądem Okręgowym w Warszawie w dniu 16 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. akt XXV C 1555/17 (dostępnym TUTAJ). Jakkolwiek są to wyroki nieprawomocne, to należy wyrazić nadzieję, że tendencja prowadząca do stwierdzania nieważności umów zawartych z Fortis Bank utrzyma się, a kolejne składy sędziowskie dostrzegą liczne uchybienia, które nie pozwalają na dalsze ich obowiązywanie.

JEDEN BANK, RÓŻNE UMOWY

Wyroki te dają wielkie nadzieje na rozstrzygnięcie analogicznych spraw w sposób korzystny dla kredytobiorców. Należy jednak pamiętać, że nie każda umowa zawarta z Fortis Bank zawiera dokładnie te same klauzule. Postanowienia tak umowy, jak też regulaminu stosowanego do umów kredytu oferowanego przez ten bank zmieniały się na przestrzeni lat. W części regulaminów na próżno szukać definicji „przewalutowania”, a same zapisy rozbite zostały na jego inne paragrafy i mają odmienną treść. W niektórych umowach wprost wskazane zostało, że podany przez kredytobiorcę rachunek bankowy, z którego następuje spłata kredytu, to rachunek walutowy (CHF), w innych wzmianka ta się nie pojawia. Nie ma więc jednej drogi w żmudnym procesie walki o swoje prawa, a każda umowa wymaga szczegółowej analizy i obrania właściwej strategii. Nie ma jednego przepisu na sukces, a niniejszy artykuł opisuje jedynie wybrane wzorce umów oraz stanowiących ich integralną część regulaminów.

Adres

Czupajło Ciskowski & Partnerzy Kancelaria Adwokacka Sp.p.
ul. Śniadeckich 17
00-654 Warszawa

NIP: 5272819774 | KRS: 0000693729

Filia Kancelarii w Lublinie:
ul. Zana 11a, 20-601 Lublin
lublin@ccka.pl

Filia Kancelarii w Łodzi:
ul. Narutowicza 40/1, 90-135 Łódź
lodz@ccka.pl

Filia Kancelarii w Białymstoku:
ul. Warszawska 6 lok. 32, 15-063 Białystok
bialystok@ccka.pl

Filia Kancelarii w Rzeszowie:
ul. Jana i Jędrzeja Śniadeckich 20D/7, 35-006 Rzeszów
rzeszow@ccka.pl

Filia Kancelarii w Gdańsku:
ul. Jana Heweliusza 11/811, 80-890 Gdańsk
gdansk@ccka.pl

Filia Kancelarii w Olsztynie:
ul. Kajki 10-12, 10-547 Olsztyn
olsztyn@ccka.pl

Napisz do nas

Formularz kontaktowy
Zgoda
* pola obowiązkowe