Rozwód kredytobiorców a dochodzenie przed sądem roszczeń związanych z uznaniem umowy kredytu hipotecznego za nieważną

Rozwód kredytobiorców a dochodzenie przed sądem roszczeń związanych z uznaniem umowy kredytu hipotecznego za nieważną

Nie bez przyczyny istnieje powiedzenie, że nawet małżeństwo nie wiąże tak jak wspólny kredyt. Choć należy podejść do niego z przymrużeniem oka, prawdą jest, że samo orzeczenie rozwodu a nawet podział majątku byłych małżonków nie zwalnia ich z obowiązku solidarnej spłaty zaciągniętego wspólnie zobowiązania z tytułu zawartej umowy kredytu. Co również istotne, roszczenia jakie kredytobiorcy mogą kierować względem banku z tytułu wykonywania umowy kredytu nadal będą przysługiwać im obojgu, a część z nich może być dochodzona przez nich wyłącznie wspólnie.

Małżonkowie wspólnie zaciągając kredyt hipoteczny stali się bowiem współdłużnikami i pomimo orzeczenia rozwodu a nawet podziału majątku np. poprzez przejęcie nieruchomości finansowanej za środki uzyskane z wspólnie zaciągniętego kredytu oraz przejęcie zobowiązania z tego tytułu przez jednego z małżonków, za ewentualną spłatą drugiego z nich, odpowiadają względem banku solidarnie dopóki umowa kredytu nie zostanie zmieniona. Taka zmiana umowy wymaga zawarcia aneksu, na podstawie którego jeden z byłych małżonków przejmuje na siebie zobowiązanie kredytu w całości, a jednoczenie drugi z małżonków zostaje zwolniony z długu względem banku i za jego zgodą.

Roszczenie o ustalenie umowy za nieważną

Sytuacja byłych małżonków jest jednak bardziej skomplikowana jeśli jako małżonkowie wspólnie zawarli umowę kredytu, zaś po orzeczeniu rozwodu, małżonek, który przejął w całości na siebie zobowiązanie wynikające z umowy kredytu, zdecyduje się dochodzić swoich praw przed sądem kwestionując ważność takiej umowy.

Należy bowiem pamiętać, iż orzeczenie Sądu ustalające nieważność umowy kredytu oznacza jej nieważność od samego początku i w stosunku do wszystkich kredytobiorców przystępujących do umowy w chwili jej zawarcia. Co istotne, w sprawach o ustalenie nieważności umowy kredytu dominuje stanowisko, iż przejęcie kredytu w całości przez jednego z małżonków i zwolnienie z długu drugiego z nich za zgodą banku, nie eliminuje konieczności wystąpienia współkredytobiorcy z takim roszczeniem. W razie bowiem uznania przez sąd umowy kredytu za nieważną, nieważność ta rozciąga się również na wszelkie zmiany umowy wprowadzone na podstawie zawartych aneksów. Oznacza to, że po stronie powodowej w sprawie o ustalenie nieważności umowy obligatoryjnie muszą wystąpić oboje małżonków, pomiędzy nimi bowiem zachodzi tzw. współuczestnictwo materialne konieczne w rozumieniu art. 73 § 2 KPC, a brak jednego z nich w takim procesie skutkuje brakiem legitymacji czynnej do samodzielnego występowania z powództwem o ustalenie, co w konsekwencji skutkować może oddaleniem powództwa o ustalenie umowy za nieważną.

Wyjaśnić trzeba, że współuczestnictwo materialne konieczne zachodzi wówczas, gdy wyrok ma dotyczyć niepodzielnie wszystkich współuczestników. Oznacza to, że wobec każdego ze współuczestników niezbędne jest wydanie jednorodnego rozstrzygnięcia. Co więcej, punktem wyjścia całego procesu o ustalenie nieważności umowy kredytu powinno być ustalenie, jaki jest stosunek każdego z współkredytobiorców do sformułowanego roszczenia, tj. czy je popiera czy nie i czy się z nim zgadza, czy nie. Konsekwencje ustalenia nieważności umowy mogą bowiem dotknąć również współkredytobiorcę, nawet jeśli został on zwolniony z długu. Jak bowiem już wspomniano, ustale­nie nieistnienia umowy kredytu spowoduje uznanie za niebyłą umowy o zwolnienie z długu, a co za tym idzie swoje roszczenia restytucyjne bank może kierować wobec wszystkich kredytobiorców, którzy podpisali umowę kredytu.

Powyższe prowadzi do jednoznacznego wniosku, że w postępowaniu o ustalenie umowy kredytu po stronie powodowej muszą wystąpić jednocześnie oboje małżonków, jeśli wspólnie zawarli umowę kredytu z bankiem. Brak udziału w takim postępowaniu drugiego, byłego już małżonka, może skutkować oddaleniem powództwa o ustalenie nieważności umowy.

Roszczenia o zapłatę

Mniejsze wymagania zachodzą w przypadku dochodzenia przez byłych małżonków od banku roszczeń pieniężnych, tj. w przypadku domagania się przez nich zwrotu nienależnego świadczenia, w postaci uiszczonych przez nich rat kapitałowo-odsetkowych i innych należności, spełnionego z tytułu wykonywania nieważnej umowy kredytu.

Z chwilą  orzeczenia rozwodu (jeśli małżonkowie wcześniej nie mieli ustanowionej rozdzielności majątkowej) ustaje ustrój wspólności majątkowej. Oznacza to, że za okres spłat dokonywanych w trakcie trwania małżeństwa byłym małżonkom przysługuje przeciwko bankowi żądanie o zwrot kwot uiszczonych z tytułu wykonywania nieważnej umowy kredytu po połowie, zaś za okres spłaty kredytu po orzeczeniu rozwodu – roszczenie o zwrot świadczeń za ten okres przysługuje temu z byłych małżonków, który w tym okresie faktycznie dokonywał spłaty kredytu.

Powyższe rozróżnienie jest niezwykle ważne podczas dokonywania przez małżonków podziału majątku. Niejednokrotnie bowiem byli małżonkowie ustalając podziału majątku, czy to przed sądem, czy notariuszem, umawiają się na przejęcie zadłużenia względem banku przez jednego z małżonków połączone zazwyczaj z jednoczesnym rozliczeniem spłaty kredytu dokonanej przez drugiego z nich, pomijając przy tym konieczność przeniesienia również wszelkich roszczeń wobec banku, przysługujących małżonkowi występującemu z kredytu, na małżonka przejmującego kredyt w całości, czyli dokonania tzw. cesji wierzytelności przysługujących kredytobiorcy względem banku z tytułu umowy kredytu.

Brak takiego uregulowania skutkuje tym, że mimo iż faktycznie byli małżonkowie zostali względem siebie rozliczeni z tytułu spłaty kredytu dokonywanej przez nich w trakcie małżeństwa, małżonkowi zwolnionemu z długu, za okres spłaty kredytu w trakcie małżeństwa, nadal będzie przysługiwało roszczenie wobec banku o rozliczenie nienależnego świadczenia spełnionego w tym okresie z majątku wspólnego. Roszczenie to bowiem nie zostało skutecznie przeniesione na kredytobiorcę przejmującego kredyt w całości i nie może on dochodzić względem banku zwrotu tej części świadczenia nienależnego, która nadal przysługuje byłemu małżonkowi.

Co jednak ważne, brak uregulowania przez byłych małżonków również kwestii roszczeń przysługującym im  względem banku w trakcie podziału majątku, nie stanowi przeszkody aby wspomnianą umowę cesji zawrzeć po dokonaniu podziału majątku, niemniej w razie silnego konfliktu byłych małżonków może być to znacznie utrudnione, zwłaszcza gdy w grę wchodzą roszczenia pieniężne. Warto zatem już w chwili podjęcia decyzji o podziale majątku i przejęciu kredytu przez jednego z byłych małżonków uregulować również kwestię przejęcia wierzytelności względem banku przysługujących kredytobiorcy występującego z kredytu.

Odpowiednie zastosowanie powyższych zasad w przypadku pozostałych współkredytobiorców

Warto również zaznaczyć, iż powyższe zasady odnoszą się nie tylko wobec byłych małżonków, ale pozostają także aktualne wobec innych współkredytobiorców, np. rodziców faktycznych beneficjentów środków pochodzących z kredytu, których rola w umowie kredytu sprowadzała się jedynie do wystąpienia w charakterze współkredytobiorców celem podwyższenia zdolności kredytowej swoim dzieciom bądź też wszystkich innych niespokrewnionych współkredytobiorców, którzy z różnych względów zdecydowali się wspólnie zaciągnąć kredyt w banku.

Zasadą jest zatem, że możliwość skutecznego domagania się ustalenia przez sąd nieważności umowy kredytu, zależy od wystąpienia w charakterze powodów w procesie o ustalenie nieważności umowy wszystkich kredytobiorców, którzy przystąpili do podpisania pierwotnego tekstu umowy kredytu. Natomiast co do zasady roszczenie o zwrot kwot uiszczonych z tytułu rozliczenia nieważnej umowy kredytu przysługiwać będzie wszystkim współkredytobiorcom, chyba że kredytobiorca, który dokonywał faktycznej spłaty kredytu będzie w stanie przez sądem wykazać, że środki na jego spłatę pochodziły z jego majątku, a dochodzona wierzytelność względem banku przysługuje mu w całości.

 

 

 

 

Rozwód kredytobiorców a dochodzenie przed sądem roszczeń związanych z uznaniem umowy kredytu hipotecznego za nieważną

Patrycja Kowalczyk

radca prawny

W Kancelarii odpowiada za praktykę postępowań sądowych, w tym w szczególności spraw frankowych. Specjalizuje się w zagadnieniach związanych z rozwiązywaniem sporów, w tym w szczególności w prowadzeniu postępowań przeciwko bankom o roszczenia wynikające z umów kredytów powiązanych z kursem waluty obcej. Zajmuje się także obsługą osób fizycznych i przedsiębiorców w zakresie sporządzania i opiniowania umów oraz redagowania opinii prawnych. W 2015 roku ukończyła studia prawnicze na […]

Adres

Czupajło Ciskowski & Partnerzy Kancelaria Adwokacka Sp.p.
ul. Śniadeckich 17
00-654 Warszawa

NIP: 5272819774 | KRS: 0000693729

Filia Kancelarii w Lublinie:
ul. Zana 11a, 20-601 Lublin
lublin@ccka.pl

Filia Kancelarii w Łodzi:
ul. Narutowicza 40/1, 90-135 Łódź
lodz@ccka.pl

Filia Kancelarii w Białymstoku:
ul. Warszawska 6 lok. 32, 15-063 Białystok
bialystok@ccka.pl

Filia Kancelarii w Rzeszowie:
ul. Jana i Jędrzeja Śniadeckich 20D/7, 35-006 Rzeszów
rzeszow@ccka.pl

Filia Kancelarii w Gdańsku:
ul. Jana Heweliusza 11/811, 80-890 Gdańsk
gdansk@ccka.pl

Filia Kancelarii w Olsztynie:
ul. Kajki 10-12, 10-547 Olsztyn
olsztyn@ccka.pl

Napisz do nas

Formularz kontaktowy
Zgoda
* pola obowiązkowe