Uchwała Sądu Najwyższego wydana w sprawie III CZP 40/22 – zielone światło dla frankowiczów-przedsiębiorców?

Uchwała Sądu Najwyższego wydana  w sprawie III CZP 40/22 – zielone światło dla frankowiczów-przedsiębiorców?

W dniu 28 kwietnia 2022 r. Sąd Najwyższy wydał jedną z długo wyczekiwanych uchwał, utrwalających korzystną linię orzeczniczą w sprawach frankowych. Tym samym Sąd Najwyższy dołożył kolejną już cegiełkę w stabilizacji sytuacji frankowiczów-konsumentów. Co jednak istotniejsze, uchwała ta w niepomierny sposób może wzmocnić pozycję przedsiębiorców, których sytuacja procesowa pozostawała dotychczas niepewna. Rozstrzygające okaże się z pewnością uzasadnienie uchwały, które niebawem powinno zostać opublikowane.

Znaczenie uchwały dla konsumentów

Zakreślając kontekst sytuacyjny wskazać należy, że Sąd Apelacyjny w sprawie o sygn. akt VI ACa 1006/19 dostrzegł budzące wątpliwości zagadnienie prawne dotyczące tego, czy Sąd uznać może za nieważną umowę kredytu frankowego w pierwszej kolejności z uwagi na jej sprzeczność z ogólnym przepisem kodeksu cywilnego dotyczącym zasady swobody umów, czy też umowa taka nie może wiązać konsumenta ze względu na zawarte w niej klauzule niedozwolone. Najistotniejszą wagę Sąd Apelacyjny położył tutaj na kwestię liczenia biegu terminu przedawnienia, który pozostaje różny dla każdego z rozwiązań. Z tego też względu Sąd Apelacyjny skierował do Sądu Najwyższego zagadnienie prawne o następującej treści:

​„Czy w świetle art. 353(1) k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z 29.08.1997 r. – Prawo bankowe – w wersji sprzed nowelizacji ustawą z dn. 29.07.2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw, zgodne z naturą stosunku prawnego kredytu indeksowanego do waluty obcej są zapisy umowy i stanowiącego jej część regulaminu, w których kredytodawca jest upoważniony do jednostronnego określenia kursu waluty (bez odniesienia do obiektywnych i weryfikowalnych kryteriów), która została wskazana, jako właściwa do wyliczenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy oraz ustalenia wysokości poszczególnych rat kredytu i ich zaliczenia na poczet zobowiązania kredytowego?”

Wraz z końcem poprzedniego miesiąca w rzeczonej sprawie o sygn. akt III CZP 40/22 (uprzednio III CZP 33/21) zapadła uchwała Sądu Najwyższego o następującej treści:

„Sprzeczne z naturą stosunku prawnego kredytu indeksowanego do waluty obcej są postanowienia, w których kredytodawca jest upoważniony do jednostronnego oznaczenia kursu waluty właściwej do wyliczenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy oraz ustalenia wysokości rat kredytu, jeżeli z treści stosunku prawnego nie wynikają obiektywne i weryfikowalne kryteria oznaczenia tego kursu. Postanowienia takie, jeśli spełniają kryteria uznania ich za niedozwolone postanowienia umowne, nie są nieważne, lecz nie wiążą konsumenta w rozumieniu art. 385[1] k.c.”

Sąd Najwyższy tym samym potwierdził, że mechanizm indeksacji, umożliwiający dowolne ustalanie kursów kupna i sprzedaży przez bank, pozostaje sprzeczny z naturą umowy kredytu indeksowanego. Sąd Najwyższy po raz kolejny przypomniał, że nie ma znaczenia, jak bank korzysta z tej swobody, a abuzywny charakter oceniany jest na chwilę zawarcia umowy, kwestie jej wykonania pozostają więc nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

W tym miejscu należy przytoczyć – powoływany również przez Sąd Najwyższy – pogląd, znajdujący swoje źródła jeszcze w literaturze cywilistycznej XX-lecia międzywojennego, w której wskazywano, że gdyby powierzyć dłużnikowi określenie swojego świadczenia wedle jego swobodnego wyboru, nie byłoby zobowiązania. Gdyby natomiast powierzyć to określenie wierzycielowi – umowa byłaby niemoralna, gdyż dłużnik byłby zdany na łaskę i niełaskę wierzyciela. Pogląd ten z pewnością stanowi odzwierciedlenie obecnej sytuacji kredytobiorców, którzy wiele lat temu w zaufaniu do banku podpisali umowę kredytu waloryzowanego do waluty obcej.

Wątpliwości powstały jednak w zakresie określenia sankcji wynikających z naruszenia zarówno ogólnych zasad kodeksu cywilnego, jak natura stosunku zobowiązaniowego i zasad współżycia społecznego, jak też z naruszenia przepisów konsumenckich dotyczących postanowień niedozwolonych stosowanych przez przedsiębiorców. Sąd wskazał, że przepisy odnoszące się do postanowień abuzywnych, jako „lex specialis” mają pierwszeństwo przed ogólnymi regułami prawa. W związku z powyższym w przypadku umów z konsumentem należy więc doszukiwać się konsekwencji właśnie w tych przepisach, co powoduje ocenę prawną, zgodnie z którą postanowienia takie nie są bezwzględnie nieważne, ale nie wiążą konsumentów, co prowadzić może do ustalenia nieważności umowy. Tym samym sąd w pierwszej kolejności bazować powinien na szczegółowych przepisach dotyczących klauzul niedozwolonych, nie zaś na ogólnych przepisach kodeksu cywilnego, a sankcja nieważności wynikająca z art. 58 kodeksu cywilnego ustępuje przed sankcją bezskuteczności tychże klauzul, co prowadzi do niewiązania wzorcem umowy.

Podsumowując tę część rozważań wskazać należy, że myślą przewodnią uchwały pozostaje ta, zgodnie z którą zawarcie w umowie klauzul pozwalających bankowi na zmianę jej warunków wedle swojego uznania pozostają w całej rozciągłości sprzeczne z naturą stosunku zobowiązaniowego i zasadami współżycia społecznego. Nie oznacza to jednak, że z tych ogólnych reguł prawa cywilnego możemy wyciągać idące za nimi konsekwencje w postaci bezwzględnej nieważności całej umowy. Po drugiej stronie mamy bowiem precyzyjne przepisy prawa, mające za zadanie ochronę konsumenta, i to te przepisy oraz wynikające z nich sankcje mają pierwszeństwo przed ogólnymi przepisami kodeksu cywilnego. Tym samym Sąd Najwyższy potwierdził prawidłowość stosowania przepisów o klauzulach niedozwolonych wprowadzanych do umów przez przedsiębiorców, zgodnie z którymi klauzule takie nie wiążą konsumenta. Konsekwencje tegoż braku związania natomiast wynikać muszą m.in. z woli kredytobiorców, którzy – po uzyskaniu informacji o skutkach nieważności umowy – mogą wyrazić na nią zgodę bądź też nie, jak również z każdorazowej oceny tego, czy umowa po wyłączeniu klauzul niedozwolonych może w dalszym ciągu bez nich funkcjonować.

Sytuacja frankowiczów-przedsiębiorców w świetle uchwały Sądu Najwyższego

Najważniejsze konkluzje z wydanej uchwały dotyczą jednak nie sytuacji kredytobiorców-konsumentów, którzy aktualnie chronieni są przez precyzyjne przepisy prawa, a sytuacji kredytobiorców-przedsiębiorców, których argumentacja z uwagi na niemożność zastosowania przepisów o klauzulach niedozwolonych, pozostawała znacznie okrojona.  Uznanie, że klauzule przeliczeniowe, otwierające bankom drogę do dowolnego kształtowania zobowiązań stron, pozostają sprzeczne z naturą stosunku zobowiązaniowego, umożliwia bowiem zastosowanie w sprawach przedsiębiorców przepisów ogólnych kodeksu cywilnego, które wskazują, że czynności takie pozostają bezwzględnie nieważne.

Z uchwały Sądu Najwyższego wywieść można, że takie ukształtowanie stosunku prawnego, w którym w umowie wprowadzony zostaje element nadrzędności jednej ze stron ponad drugą – podporządkowaną stronie silniejszej, narusza jego istotę. Do tego zaś zmierza umieszczenie w umowie klauzul, które pozwalają na jednostronne, dowolne kształtowanie wysokości zobowiązania zarówno kredytodawcy, jak również kredytobiorcy.

Jakkolwiek konstatacja ta nie została wypowiedziała wprost, uznać należy, że Sąd Najwyższy znacznie umocnił oręż kredytobiorców – niebędących konsumentami – w walce o ustalenie nieważności umowy kredytu frankowego. Pozostaje nam więc oczekiwać na uzasadnienie omawianej uchwały z nadzieją, że kwestia ta zostanie w sposób szczegółowy omówiona, by nie budziła w tym zakresie żadnych wątpliwości.

Adres

Czupajło Ciskowski & Partnerzy Kancelaria Adwokacka Sp.p.
ul. Śniadeckich 17
00-654 Warszawa

NIP: 5272819774 | KRS: 0000693729

Filia Kancelarii w Lublinie:
ul. Zana 11a, 20-601 Lublin
lublin@ccka.pl

Filia Kancelarii w Łodzi:
ul. Narutowicza 40/1, 90-135 Łódź
lodz@ccka.pl

Filia Kancelarii w Białymstoku:
ul. Warszawska 6 lok. 32, 15-063 Białystok
bialystok@ccka.pl

Filia Kancelarii w Rzeszowie:
ul. Jana i Jędrzeja Śniadeckich 20D/7, 35-006 Rzeszów
rzeszow@ccka.pl

Filia Kancelarii w Gdańsku:
ul. Jana Heweliusza 11/811, 80-890 Gdańsk
gdansk@ccka.pl

Filia Kancelarii w Olsztynie:
ul. Kajki 10-12, 10-547 Olsztyn
olsztyn@ccka.pl

Napisz do nas

Formularz kontaktowy
Zgoda
* pola obowiązkowe