Nowa dyrektywa o kredycie konsumenckim (CCD II) odpowiedzią na zmiany wynikające z transformacji cyfrowej oraz potrzebę ujednolicenia poziomu ochrony konsumentów w całej Unii Europejskiej.

Postęp technologiczny, transformacja cyfrowa oraz zmiany na rynku kredytów konsumenckich spowodowane pojawieniem się nowych produktów oraz ewolucją zachowań i preferencji konsumentów, doprowadziły do rewizji obowiązującej od ponad 15 lat Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/40/WE, skutkiem której Parlament Europejski przyjął nową Dyrektywę w sprawie kredytów konsumenckich 2023/2225 z 18 października 2023 (CCD II). Oto najważniejsze zmiany.

Zakres zastosowania

Nowa dyrektywa obejmie swym zasięgiem kredyty konsumenckie do 100 000 EURO (aktualnie w Polsce ustawowy limit to 255 500 zł). Będzie miała zastosowanie także do pożyczek społecznościowych, płatności odroczonych oraz umów rachunku z przekroczeniem salda. Zostaną one poddane takim samym wymogom, zwłaszcza w zakresie przekazywanych kredytobiorcom informacji, jak kredyty konsumenckie.

Zakaz sprzedaży wiązanej i domniemanej zgody na zakup dodatkowych usług.

Koniec z wymuszaniem przez kredytodawców i pośredników kredytowych nabywania przez konsumentów dodatkowych usług lub produktów w związku z zawarciem umowy kredytu. Nowa dyrektywa wprowadza zakaz sprzedaży wiązanej, czyli uzależnienia zawarcia umowy kredytu od skorzystania z dodatkowego produktu lub usługi. Niemniej dopuszcza sprzedaż łączoną, tj. możliwość nabycia dodatkowego produktu, usługi do umowy kredytu. Konsument będzie mógł jednak podziękować za taki dodatek. Podobne rozwiązanie funkcjonuje od lat w przypadku kredytów hipotecznych.

Nadal jednak państwa członkowskie będą mogły zezwolić kredytodawcom, by wymagali od konsumentów otwarcia lub prowadzenia rachunku płatniczego lub oszczędnościowego, związanego z obsługą kredytu lub gromadzeniem kapitału, a także posiadania stosownej polisy ubezpieczeniowej dotyczącej umowy o kredyt. Kredytodawca nie będzie mógł jednak narzucić z góry polisy wystawionej przez preferowanego przez siebie ubezpieczyciela.

Ponadto aby zapewnić konsumentom, obciążonym onkologicznie, którzy od lat znajdują się w remisji, równy dostęp do kredytów, które z racji na przebytą chorobę, wymagają ubezpieczenia ich spłaty (często z wygórowanymi składkami), państwa członkowskie maja zapewnić, aby dane osobowe dotyczące diagnozy chorób onkologicznych u konsumentów nie były wykorzystywane do celów polisy ubezpieczeniowej związanej z umową o kredyt po upływie ustalonego przez państwa członkowskie okresu, który nie może przekraczać 15 lat od zakończenia leczenia.

Nowa dyrektywa zakazuje również domniemania zgody na zakup dodatkowych usług za pomocą pól i opcji domyślnych. Wymaga, aby akceptacja konsumenta treści tych pól i opcji była świadoma, wyraźna i jednoznaczna.

Wymogi dotyczące informacji przed zawarciem umowy

• Reklama i marketing

Nowa dyrektywa wprowadza wymóg, aby wszelkie reklamy, komunikaty marketingowe dotyczące oferowanego kredytu były uczciwe i jasne oraz nie wprowadzały konsumenta w błąd. Komunikaty muszą być jednoznaczne i określać w sposób jasny, zwięzły i wyraźny najistotniejsze elementy kredytu, w szczególności: stopę oprocentowania, całkowitą kwotę kredytu, RRSO, okres obowiązywania umowy, całkowitą kwotę do zapłaty oraz podawać reprezentatywny przykład poszczególnych warunków.

Co więcej, nowa dyrektywa nakłada na kredytodawców obowiązek umieszczania w reklamie ostrzeżenia: „Uwaga! Zaciąganie pożyczek kosztuje” lub równoważnego sformułowania. Nadto wprost zakazuje reklamy, która sugeruje, że kredyt poprawi sytuację finansową konsumenta albo doprowadzi do zwiększenia jego zasobów finansowych, oszczędności lub poziomu życia.

• przypomnienie

Informacje udzielane konsumentowi przed zawarciem umowy muszą być jasne, zrozumiałe oraz muszą zostać mu przekazane „w odpowiednim czasie”, a także zawierać wystarczające wyjaśnienia potrzebne konsumentowi do porównania różnych ofert, w celu podjęcia świadomej decyzji przed związaniem się umową. W przypadku gdy zostaną przekazane w terminie krótszym niż jeden dzień przed zawarciem umowy, dyrektywa nakłada na kredytodawcę obowiązek wysłania konsumentowi przypomnienia o możliwości odstąpienia od umowy oraz o procedurze, którą należy zastosować w celu odstąpienia od umowy na papierze lub innym trwałym nośniku, wybranym przez konsumenta.

• standardowy europejski formularz informacyjny

Nowa dyrektywa wymaga, aby załączany do umowy standardowy europejski formularz informacyjny już na pierwszej stronie w sposób widoczny zawierał informacje o:

• • danych identyfikujących kredytodawcę lub pośrednika kredytowego,
  • całkowitej kwocie kredytu,
  • okresie umowy kredytowej,
  • stopie oprocentowania,
  • RRSO i całkowitej kwocie do zapłaty,
  • w przypadku kredytu o odroczonej płatności za określony towar lub usługę – wskazanie towaru lub usługi oraz cenę gotówkową,
  • stopę oprocentowania zadłużenia przedterminowego i wszystkie koszty związane z opóźnieniem w spłacie.

• obowiązek udzielania bezpłatnych wyjaśnień

Kredytodawcy i pośrednicy kredytowi będą zobligowani do udzielania konsumentowi bezpłatnych wyjaśnień dotyczących proponowanych umów oraz wszelkich innych usług dodatkowych, aby umożliwić konsumentowi ocenę, czy proponowana mu umowa lub usługa dodatkowa jest dostosowana do jego potrzeb i sytuacji finansowej. Dyrektywa wyraźnie wymienia jakie elementy powinny zawierać takie wyjaśnienia.

Zdolność kredytowa i automatyczne przetwarzanie danych osobowych

Nowa dyrektywa nakłada obowiązek przeprowadzenia przez kredytodawców lub pośredników kredytowych szczegółowej oceny i weryfikacji zdolności kredytowej konsumenta. Ponadto w przypadku gdy ocena zdolności kredytowej ma charakter zautomatyzowany (zwłaszcza przy kredytach zawieranych online), konsumentowi będzie przysługiwać prawo do żądania i uzyskania „interwencji człowieka”, jasnego i zrozumiałego wyjaśnienia procesu i decyzji podjętej automatyczne oraz możliwości przedstawienia swojego stanowiska. Ponadto w przypadku automatycznego odrzucenia wniosku kredytowego, kredytodawca będzie miał obowiązek bezzwłocznie poinformować o tym konsumenta, jak również o tym, że ocena zdolności kredytowej została oparta na zautomatyzowanym przetwarzaniu danych, jak również o prawie do „interwencji człowieka”.

Limity odsetkowe i pozaodsetkowe

Nowa dyrektywa nakłada na państwa członkowskie także obowiązek wprowadzenia środków zapobiegających nadużyciom przy udzielaniu kredytów, tj. obowiązek wprowadzenia limitów oprocentowania, RRSO lub całkowitego kosztu kredytu. Obecnie w Polsce ww. limity reguluje ustawa antylichwiarska, ustawa o kredycie konsumenckim w zakresie limitów pozaodsetkowych kosztów kredytów, a także kodeks cywilny (odsetki maksymalne).

Etyka i edukacja finansowa

Nowa dyrektywa nakłada również na państwa członkowskie wymogi w zakresie etyki i edukacji. Państwa członkowskie mają zapewniać i egzekwować, aby kredytodawcy i pośrednicy kredytowi działali uczciwie, rzetelnie, w sposób przejrzysty i profesjonalnie a także, aby uwzględniali prawa i interesy konsumentów. Służyć ma temu m.in. obowiązek ustanowienia minimalnych wymogów dotyczących wiedzy i kompetencji kredytodawców i ich personelu. Ponadto wymaga od państw członkowskich promocję edukacji konsumentów w dziedzinie odpowiedzialnego zaciągania pożyczek i zarządzania długiem.

Transpozycja

Państwa członkowskie powinny dostosować i przyjąć przepisy krajowe do 20 listopada 2025 r., a stosować najpóźniej do 20 listopada 2026 r.